© Stichting Uitvoering Literaire Locatie Projecten - Ontwerp door Roy Ketelaar

© Stichting Uitvoering Literaire Locatie Projecten - Ontwerp door Roy Ketelaar

Het project

Tijdens de jaarvergadering van dorpsbelang in 2014 werd de vraag gesteld of het dorp Burgwerd niet meer aandacht kon geven aan een van de bekendste oud-inwoners: Tsjêbbe Hettinga.

Daarna werd het idee geboren om in 2018 een Tsjêbbe Hettinga-manifestatie op te zetten waarmee de Burgwerder “mienskip” aangeeft trots te zijn op en zich verbonden te voelen met Tsjêbbe Hettinga.

Er is voor het jaar 2018 gekozen om twee redenen:

1. In 2018 is het 5 jaar geleden dat Tsjêbbe is overleden.
2. 2018 is het jaar van Culturele Hoofdstad. Als ambassadeur en
pleitbezorger van CH 2018 hoort Tsjêbbe een plaats te krijgen in het
programma.

Kijken in het duister

60 jaar geleden was Burgwerd een klein boerendorpje. De avonden en nachten waren pikzwart. Lezen deed men bij schemerlampen. De avonden waren kort, want men ging vroeg naar bed. In zo’n dorp groeide Tsjêbbe Hettinga op, op een boerderij buiten de dorpskern. Zijn wereld was, net als van ieder dorpskind, klein en onbezorgd. Met het stijgen van de leeftijd werd de wil om de wereld te vergroten sterker. Fysiek was dat voor een dorpsjongen nog steeds lastig, de wereld was zo groot als je per voet of per fiets kon bereiken, in gedachten en dromen waren deze grenzen er niet. Een wereld die je niet kunt zien, kun je zelf maken. De verbeeldingskracht werd gevoed door het duister. Dit duister speelde een grote rol in Tsjêbbe zijn leven. Al op jonge leeftijd werd bij Tsjêbbe een oogziekte geconstateerd. Het begon met nachtblindheid. Later werd zijn zicht overdag ook steeds beperkter. Toen op latere leeftijd Tsjêbbe zijn oogziekte steeds ernstiger vormen begon aan te nemen, werd zijn fysieke wereld steeds kleiner. Wat bleef was de wereld die zijn geestesoog kon verbeelden. In zijn gedicht “Lytse jonge” (‘It doarp Always ready’) staat een jonge jongen
centraal. ‘Jonge lytse jonge, rop my werom’. Tsjêbbe dichtte over verre oorden, maar bleef ook altijd verbonden met zijn geboortegrond. De kleine jonge die droomde van een grote wereld, maar ook de volwassen man die altijd de jongen uit het dorp bleef.

Dat je groot mag denken, ook als je uit een klein dorp komt, staat centraal in het project. Een klein dorp met grote ideeën, maar ook een klein kind dat opgroeit in een dorp en droomt van grote daden. In 2018 zal er vanuit Burgwerd, vanuit het duister, een oog op de wereld zijn. Daar waar het ooit voor Tsjêbbe begon, zal
het vijf jaar na zijn te vroege dood, opnieuw beginnen. Het dorp Burgwerd wordt de startplek voor een aantal ervaringen die vanuit het donker plaatsvinden. Gedurende 3 weekenden in 2018 zal Burgwerd in het teken staan van dromen, verlangen en verbeelding.


Op deze manier roept het dorp Burgwerd Tsjêbbe Hettinga weer terug! Bij aankomst rijden de toeschouwers door het verlichte dorp. De auto wordt geparkeerd op de daartoe aangewezen plek. Men verzamelt zich in de kerk. De voorstelling begint met het laten horen van een deel van het gedicht. Dan luidt de klok, het licht in de kerk valt uit. Het publiek wordt in diverse groepen  verdeeld en gevraagd de kerk te verlaten. Buitengekomen blijkt het hele dorp donker te zijn. Hier begint het grote avontuur, de auditieve en sensitieve tocht langs bijzondere plekken in het dorp. Het zijn de plekken die zijn beschreven in het gedicht: het geboortehuis van de dichter, de werkplaats van baas smid, Wiersma’s wal, de hege piip (brug in het dorp), de ijsbaan. In lange slierten met de hand op de schouder van de voorganger, o.lv. een gids volgt het publiek een route door het donkere dorp. Op iedere locatie wacht het publiek een bijzondere ervaring die een beroep doet op de verbeelding en telkens wisselende zintuigen als horen, voelen, proeven, ruiken. Aan het einde van de voorstelling luidt de klok weer en gaat het licht weer aan op speciale wijze en wordt het laatste deel van het gedicht ten gehore gebracht. Het publiek blijft achter in verwondering. Wat blijft zijn  herinneringen aan de dromen van de oudere man en zijn verlangen naar het dorp van zijn jeugd.

 
Op deze manier treden zowel de deelnemers als het publiek uit hun comfortzone en beleven ze een zéér bijzondere en unieke gebeurtenis. De bijzondere gebeurtenissen op de locaties bestaan uit poëzie met de dichters Tsead Bruinja, Sytse Jansma, Marije Roorda, Jacobus Smink en Marloes Robijn, die gedichten maken geïnspireerd op het werk van Tsjebbe Hettinga met als thema dromen, verlangen en verbeelding. Muziekvereniging Excelsior en andere muzikanten uit Burgwerd zorgen voor de muzikale inbreng, samen met het zangkoor met zangers en zangeressen uit Burgwerd en omgeving. De Burgwerder toneelvereniging Nij Libben maakt theater en ook de kunst wordt niet vergeten. De Burgwerder kunstenaars Peter Hein en Ant v.d. Burg maken kunstwerken geïnspireerd op het gedicht “Lytse Jonge”. Ook de schilderclub van Burgwerder vrouwen maakt werk voor de voorstelling. Een fotografisch kunstwerk gebaseerd op het laatste gedeelte van het gedicht van fotografe Martina Ketelaar sluit de voorstelling op het einde af bij de terugkeer van het licht.


Al deze activiteiten beleeft het publiek vanuit het donker. D.m.v. geluid, gevoel, tekst en proeven zal de verbeelding worden geprikkeld. Zo ontstaat er een auditieve en sensitieve theatervoorstelling die is geïnspireerd op het gedicht “Lytse Jonge”.


De voorstelling zal worden gemaakt in samenwerking met theatermaker Pieter Stellingwerf ( BUOG, SULT). Pieter Stellingwerf functioneert hier voornamelijk als adviseur/coach. Bij de voorstelling worden zoveel mogelijk spelers, muzikanten, zangers, kunstenaars en andere medewerkers uit het dorp betrokken. De regie is in handen van één of meer jonge theatermakers die zullen worden gecoached door Pieter Stellingwerf. Zij doen hiermee nieuwe ervaringen op die ze weer kunnen delen. Centrale thema’s van deze voorstelling zullen zijn: dromen, verlangen en verbeelding.


Tijdens de voorstelling doen alle inwoners het licht uit. Om alles op een juiste wijze te coördineren, is per straat een eerst verantwoordelijke benoemd die de bewoners het sein zal geven de verlichting te doven, na de eerste klokgeluiden. Het wordt een kleinschalige maar zeer bijzondere, unieke gebeurtenis. Het bijzondere is dan dat het ’s nachts plaatsvindt, bij nieuwe maan. Data voor de voorstellingen zijn: 16,17 maart, 13,14 april en 7,8 september 2018. Dus 3 weekenden 2 voorstellingen. Een aantal reservedata worden later
vastgesteld.


Per keer is er ruimte voor 150 mensen, die door gidsen(inwoners van Burgwerd)
in groepen langs de route worden geleid.